روز جهانی مبارزه با مواد مخدر؛ وقتی پیشگیری مهم‌تر از درمان است

پنجم تیرماه، همزمان با روز جهانی مبارزه با مواد مخدر، فرصتی است تا بار دیگر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اجتماعی و سلامت عمومی در جهان و ایران نگاه کنیم. موضوع مواد مخدر تنها به مصرف‌کنندگان محدود نمی‌شود؛ خانواده‌ها، نظام آموزشی، بازار کار و حتی امنیت اجتماعی نیز از پیامدهای آن تأثیر می‌پذیرند.

صدای طرهان ،بر اساس گزارش جهانی مواد مخدر ۲۰۲۵ سازمان ملل، حدود ۳۱۶ میلیون نفر در جهان در سال ۲۰۲۳ حداقل یک بار از مواد مخدر استفاده کرده‌اند؛ رقمی که نسبت به یک دهه قبل افزایش قابل توجهی داشته است. این گزارش همچنین نشان می‌دهد مصرف مواد مخدر در بسیاری از کشورها رو به افزایش است و سن گرایش به مصرف در برخی مناطق کاهش یافته است.

اما پرسش مهم اینجاست؛ چرا با وجود هزینه‌های سنگین مقابله با قاچاق مواد مخدر، همچنان شاهد گسترش این آسیب هستیم؟

واقعیت این است که مبارزه با مواد مخدر تنها در برخوردهای انتظامی و قضایی خلاصه نمی‌شود. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است هر جا پیشگیری، آموزش و حمایت اجتماعی جدی گرفته شده، میزان گرایش به مصرف مواد نیز کاهش یافته است.

در جامعه امروز، بیکاری، فقر، ناامیدی نسبت به آینده، مشکلات خانوادگی و کمبود نشاط اجتماعی از جمله عواملی هستند که می‌توانند زمینه‌ساز گرایش برخی افراد به مصرف مواد باشند. به همین دلیل نمی‌توان مسئله اعتیاد را جدا از سایر مشکلات اجتماعی بررسی کرد.

برای کاهش این آسیب، چند راهکار عملی بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد.

نخست، آموزش مهارت‌های زندگی از سنین پایین است. بسیاری از نوجوانان نه به دلیل آگاهی، بلکه به دلیل کنجکاوی یا تأثیرپذیری از همسالان به سمت مصرف مواد سوق پیدا می‌کنند. آموزش «نه گفتن»، مدیریت استرس و تصمیم‌گیری می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد.

دوم، ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت امید اجتماعی است. جوانی که آینده روشنی برای خود متصور باشد، کمتر در معرض رفتارهای پرخطر قرار می‌گیرد. اشتغال تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ عاملی برای حفظ کرامت، هویت و سلامت روان افراد نیز محسوب می‌شود.

سوم، افزایش دسترسی به خدمات مشاوره و درمان است. بسیاری از خانواده‌ها به دلیل ترس از قضاوت اجتماعی یا هزینه‌های درمان، دیر به مراکز تخصصی مراجعه می‌کنند. در حالی که درمان زودهنگام می‌تواند از گسترش آسیب جلوگیری کند.

چهارم، نقش رسانه‌ها و فضای مجازی است. آگاهی‌بخشی مستمر، انتشار محتوای آموزشی و روایت تجربه‌های واقعی می‌تواند در تغییر نگرش جامعه نسبت به مصرف مواد مؤثر باشد.

روز جهانی مبارزه با مواد مخدر تنها یک مناسبت در تقویم نیست؛ یادآوری این واقعیت است که پیشگیری، آگاهی و حمایت اجتماعی همچنان مؤثرترین سلاح‌ها در برابر این آسیب هستند. جامعه‌ای که برای آموزش، اشتغال و سلامت روان سرمایه‌گذاری کند، گام بزرگی در مسیر کاهش اعتیاد و حفظ سرمایه انسانی خود برداشته است.

پایان یادداشت/