شکست عملیات نظامی آمریکا در طبس؛ روایتی از یک مأموریت نیمه‌تمام

یاداشت/حادثه‌ی طبس، یکی از نقاط مهم در تاریخ روابط ایران و آمریکا به شمار می‌رود؛ رویدادی که در بامداد ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ و در میانه‌ی بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا رخ داد و به یکی از بحث‌برانگیزترین عملیات‌های نظامی قرن تبدیل شد.

در اوج بحران گروگان‌گیری سفارت آمریکا در تهران، دولت ایالات متحده تصمیم گرفت برای آزادسازی گروگان‌ها از یک عملیات پیچیده‌ی نظامی استفاده کند. این عملیات با نام «پنجه عقاب» طراحی شد؛ مجموعه‌ای چندمرحله‌ای که در آن نیروهای ویژه قرار بود مخفیانه وارد ایران شوند، به تهران منتقل شوند و گروگان‌ها را آزاد کنند.

فرودگاه طبس؛ نقطه شروع و پایان عملیات

در نخستین مرحله، هواپیماهای C-130 و چند فروند بالگرد آمریکایی در منطقه‌ای بیابانی در حوالی طبس فرود آمدند؛ منطقه‌ای که در نقشه‌های عملیاتی با عنوان «Desert One» ثبت شده بود. شرایط جوی در لحظه ورود نیروها بسیار نامساعد بود؛ طوفان شن باعث کاهش دید، اختلال در عملکرد تجهیزات و زمین‌گیر شدن برخی از بالگردها شد.

 سلسله مشکلاتی که عملیات را متوقف کرد

عملیات هنوز از مرحله اول پیش نرفته بود که با چالش‌های جدی روبه‌رو شد:

۱- از کار افتادن چند بالگرد به‌دلیل نقص فنی

۲- کاهش تعداد بالگردهای سالم به زیر حد لازم برای ادامه عملیات

۳- شرایط غیرقابل پیش‌بینی جوی

۴- دشواری هماهنگی میان نیروها در تاریکی و طوفان شن

سرانجام در هنگام سوخت‌گیری، برخورد یک بالگرد با هواپیمای C-130 منجر به انفجار شد و عملیات به‌طور کامل متوقف گردید.

حادثه طبس در حافظه تاریخی ایران و آمریکا باقی مانده است. برای ایران، به‌عنوان یکی از رویدادهای نمادین سال‌های آغازین انقلاب شناخته می‌شود، و برای ایالات متحده به‌عنوان نمونه‌ای از دشواری‌های عملیات ویژه برون‌مرزی تحلیل می‌شود. این رویداد بعدها در آموزش‌های نظامی آمریکا نیز به‌عنوان نمونه‌ای از اهمیت مدیریت ریسک، آمادگی فنی و شرایط غیرقابل پیش‌بینی محیط بررسی شد.

حادثه طبس بیش از آنکه یک درگیری نظامی باشد، یادآور این واقعیت است که حتی پیچیده‌ترین طرح‌های عملیاتی نیز در برابر طبیعت، عوامل انسانی و محدودیت‌های فنی آسیب‌پذیرند. این رویداد همچنان یکی از نقاط مهم مطالعه در تاریخ روابط ایران و آمریکا و تحلیل عملیات‌های ویژه محسوب می‌شود.

پایان یادداشت/